Friday, 27 November 2020

චීන - ඉරාන උපාය මාර්ගික පාර්ශ්වකාරීත්වය හා ඇමරිකාවේ ‘උපරිම පීඩන ප්‍රතිපත්තිය’

 

 මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය අතර සකස් වී ඇති විසි පස් අවුරුදු ආර්ථික හා ආරක්ෂක සහයෝගීතාවය පිළිබඳ ගිවිසුම ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය තුළ රැව් - පිළිරැව් දෙන මාතෘකාවක් බවට පත්ව ඇත. මෙම පුළුල් ගිවිසුම මගින් ඩොලර් බිලියන් ගණන් චීන ආයෝජන ඉරානයේ ආරම්භ කිරීමට නියමිත අතර, අඩු මිලට ඉරාන තෙල් චීනයට සැපයෙනු ඇත. ආරක්ෂක සහයෝගීතාව, බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරුව හා ඒකාබද්ධ යුද අභ්‍යාස පැවැත්වීම වැනි කරුණුද ගිවිසුමට ඇතුළත්ව ඇතැයි වාර්තා වී ඇත. චීනය සමඟ මෙවැනි 25 අවුරුදු ගිවිසුමක් පිළිබඳ සාකච්ඡා සිදුවන බව පිළිගත් ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය මොහොමඩ් ජවාඩ් සරීෆ්, එම ගිවිසුම ඉරාන පාර්ලිමේන්තුවෙන් සම්මත විය යුතු බවද ප්‍රකාශ කළේය.

බටහිර කැළඹේ

මේ ඇතිවෙමින් පවතින වර්ධනයන් සමඟ බටහිර ලෝකයේ විවිධ විචාරක කණ්ඩායම් කැළඹී ඇති බවක් පෙනේ. සමහරුන් ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙම ප්‍රවෘත්තිය බටහිරට අසුබ බවත්, මැද පෙරදිග හා ආසියාවේ භූ දේශපාලනය මේ මගින් ඉඳුරාම වෙනස්වන බවත්ය. තවත් සමහරුන් තර්ක කරන්නේ යෝජිත වැඩ පිළිවෙල යථාර්ථයක් නොවනු ඇති බවය. ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් මයික් පොම්පියෝ ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙම ගිවිසුම මැද පෙරදිග අස්ථාවර කරනු ඇති බව හා ඊශ්‍රායලය, සෞදි අරාබිය හා එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය අනතුරට හෙළන බවත්ය. බටහිර ප්‍රතිචාර පිළිබඳ අදහස් දක්වන ඉරාන දේශපාලන විචාරකයින් පවසන්නේ, වසර 150ක් තිස්සේ ඉරානය වෙළඳාම, ආයෝජන, අධ්‍යාපනය ආදී සියලු ක්ෂේත්‍ර සඳහා යුරෝපය දෙස බලා සිටි නමුත් ඉරාන න්‍යෂ්ඨික ගිවිසුම බිඳ දැමීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ගෙනගිය හා ගෙනයන වැඩ පිළිවෙලට ශක්තිමත් ලෙස ප්‍රතිචාර දැක්වීමට යුරෝපය අසමත් වීම නිසා ඉරාන ජාතිකයන් තුළ යුරෝපය කෙරහි විශ්වාසය පළුඳු වී ඇති බවයි. චීනය මෙන්ම ඉරානයත් දෙරට අතර ආරක්ෂක සහයෝගීතාවය පුළුල් කරන්නටත්, ශක්තිමත් කරන්නටත් උනන්දු වන බව එම විචාරකයෝ වැඩි දුරටත් පෙන්වා දෙති.

චීනය හා ඉරානය අව්‍යාජ ආසියානු බලවතුන්

මැද පෙරදිග කටයුතු පිළිබඳ විශේෂඥයින්ගේ මතයට අනුව, ගොඩබිම හරහා යුරෝපයට ප්‍රවේශ වීමේදීත්, මධ්‍යම ආසියාවට හා යුරෝපයට ඇති ආසන්න බවත් නිසා චීණ ආයෝජකයින්ගේ දැඩි උනන්දුවක් ඉරානය වෙතට යොමුව ඇත. එබැවින් ඇමරිකානු තහංචි හෝ සෞදි ආරබි නොසතුට චීන - ඉරාන සබඳතාවලට බල නොපානු ඇති බව ඔවුහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙති. ආසියාවේ පැති දෙකක පිහිටි අව්‍යාජ බලවතුන් දෙදෙනෙකු වන චීනය හා ඉරානය ඉතා ගැඹුරු අන්‍යෝන්‍ය ගෞරවයකින් ක්‍රියා කරමින් සියලුම ක්ෂේත්‍රවල (ආර්ථික, දේශපාලන හා යුදමය) සහයෝගීතාවය පුළුල් කරමින් සිටින බව මැද පෙරදිග පිළිබඳ චිචාරකයෝ වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙති.

ඇමරිකානු ‘උපරිම පීඩන’ ප්‍රතිපත්තිය පරාදයි

ඒක පාර්ශ්වීයව ක්‍රියා කරමින් ඉරානයට උපරිම පීඩනය ගෙනදීම අරමුණු කොට ක්‍රියාත්මක කරමින් තිබෙන සම්බාධක ප්‍රතිපත්තිය ආසාර්ථක වී ඇති බව බොහෝ විචාරකයින්ගේ මතයයි. ඉතා පුළුල් විදේශ ප්‍රතිපත්ති ජාලයක් සහිත ඉරානය, සියලු කුණාටුවලට ඔරොත්තු දිය හැකි ස්ථායිතාවයක් ඇති රටක් බව දශක හතරකට අධික කාලයක් තිස්සේ ලොවට පෙන්වා දී ඇත.

වම් ඉවුරේ වෙබ් නාදය